زیرەکیی دەستکردی کوردی: کۆمپیوتەر چۆن کوردی فێر دەبێت؟

زیرەکیی دەستکرد فێر بووە بە زۆر زمان گوێ بگرێت، قسە بکات و وەربگێڕێت، بەڵام کوردی هێشتا لە هەوڵی پێگەیشتندایە. بە پێی خەمڵاندنەکان نزیکەی 20 بۆ 30 ملیۆن کەس بە کوردی قسە دەکەن، بەڵام بەشێکی زۆر کەمتری تۆمار کراوە، تایپ کراوە و بەو شێوەیە نیشانە کراوە کە کۆمپیوتەر بتوانێت لێیەوە فێر ببێت. ئەم ڕێنماییە بە وشەی ساکار ڕوونی دەکاتەوە کە ئەمە چ واتایەکی هەیە و دروستکردنی زیرەکیی دەستکردی کوردی چی پێویستە.

«کەم-سەرچاوە» واتای چییە؟

سیستەمەکانی زیرەکیی دەستکرد لە نموونەکانەوە فێر دەبن. سیستەمێکی ناسینەوەی دەنگ لە چەندین کاتژمێر تۆمارەوە فێر دەبێت، کە هەر تۆمارێک دەقێکی نووسراوی هاوتای لەگەڵدایە. سیستەمێکی وەرگێڕان لە ژمارەیەکی زۆر ڕستەوە فێر دەبێت کە هەر یەکەیان لەگەڵ وەرگێڕانەکەی جووت کراوە.

توێژەران زمانێک بە کەم-سەرچاوە ناو دەبەن کاتێک ئەم جۆرە داتایە کەم بێت. ئەم چەمکە بەزۆری پەیوەندی بە داتاوە هەیە، نەک بە ژمارەی قسەکەران: زمانێک دەتوانێت ملیۆنان قسەکەری هەبێت و هێشتا کەم-سەرچاوە بێت. کوردی نموونەیەکی ڕوونی ئەمەیە، و توێژینەوەکانی تەکنەلۆجیای زمانی کوردی زیاتر لە دە ساڵە بە زمانێکی کەم-سەرچاوە وەسفی دەکەن.

ئەو داتایەی لە هەمووی گرنگترە داتای نیشانەکراوە: تۆمار لەگەڵ دەقەکەی، ڕستە لەگەڵ وەرگێڕانەکەی، وشە لەگەڵ واتاکەی. دەقی ئاسایی لە ئینتەرنێتەوە یارمەتیش دەدات، بەڵام داتای نیشانەکراو ئەوەیە کە ئەرکێکی دیاریکراو فێری سیستەم دەکات، و ئامادەکردنی کارێکی وردی مرۆڤی دەوێت.

بۆچی کوردی بۆ زیرەکیی دەستکرد قورسە؟

کوردی چوار ئاستەنگ پێکەوە دەهێنێت: چەند زاراوەیەک، دوو خەتی سەرەکی، جیاوازیی ڕێنووس و داتای نیشانەکراوی زۆر کەم.

چەند زاراوەیەک

کورمانجی (کوردیی باکوور) و سۆرانی (کوردیی ناوەند) دوو گەورەترین زاراوەن، و کوردیی باشوور گرووپێکی سێیەمە. لە دەنگ، وشە و ڕێزماندا لە یەک جیاوازن، بۆیە سیستەمێک کە لەسەر یەکێکیان ڕاهێنرابێت خۆبەخۆ لە ئەوی تر تێناگات.

سەیری «باشم» بکە. کورمانجی سێ وشە بەکار دەهێنێت، Ez baş im، بەڵام سۆرانی هەمان واتا لە یەک وشەدا کۆ دەکاتەوە. کۆمپیوتەر دەبێت هەردوو شێوازەکە بە جیا فێر ببێت. زیاتر لە کورمانجی بەرامبەر بە سۆرانی بخوێنەرەوە.

دوو خەتی سەرەکی

کورمانجی بەزۆری بە پیتی لاتینی دەنووسرێت، و سۆرانی بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی کە لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێت. لە یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوودا کورمانجی بە پیتی کیریلیش دەنووسرا. بۆ کۆمپیوتەر، ئەو دوو شێوەیەی نووسینی «سڵاو» لە خشتەکەی سەرەوەدا هیچ شتێکی هاوبەشیان نییە، هەرچەندە گوێگرێکی کورد نزیکەی هەمان وشە دەبیستێت. ڕێنماییەکەمان دەربارەی ئەلفوبێی کوردی هەردوو خەتەکە پیت بە پیت پیشان دەدات.

جیاوازیی ڕێنووس

زۆر وشەی ڕۆژانە بە زیاتر لە یەک شێوە دەنووسرێن. ئەمانە چەند جووتێکن لە وانەکانی خۆمانەوە کە کۆمپیوتەر دەبێت فێر ببێت وەک یەک وشە مامەڵەیان لەگەڵ بکات:

چینێکی شاراوەش هەیە. خەڵک کوردی لەسەر چەندین کیبۆردی جیاواز تایپ دەکەن، لەوانە کیبۆردی زمانەکانی تر، و ئەم کیبۆردانە دەتوانن ئەو پیتانەی وەک یەک دەردەکەون وەک پیتی جیاواز هەڵبگرن. یەک پیتی سۆرانی دەتوانێت بە چەند شێوەیەک بگاتە کۆمپیوتەر، بۆیە دەبێت دەقەکە پاک بکرێتەوە پێش ئەوەی زیرەکیی دەستکرد لێیەوە فێر ببێت. ڕێنماییەکەمان دەربارەی کیبۆردی کوردی پیشانت دەدات چۆن هەموو پیتێک بنووسیت.

ئاخاوتن و دەقی نیشانەکراوی کەم

ناسینەوەی دەنگی کوردی بوارێکی نوێیە. لە ساڵی 2019دا، ئەو توێژەرانەی یەکێک لە یەکەم کۆمەڵە داتا دەنگییەکانی سۆرانییان پێشکەش کرد نووسیان کە هیچ توێژینەوەیەکی پێشووتریان دەربارەی ناسینەوەی دەنگی کوردی نەدۆزیوەتەوە. لەو کاتەوە کۆمەڵە دەنگیی گەورەتر بۆ سۆرانی و کورمانجی دروست کراون، بەڵام هێشتا قەبارەیان بچووکە.

وەرگێڕانیش هەمان کێشەی هەیە. توێژینەوەکانی وەرگێڕانی ئامێریی کوردی دەڵێن ئەو دەقە کوردییانەی لەگەڵ وەرگێڕانەکانیان جووت کراون کەمن.

ناسینەوەی دەنگ، گۆڕینی دەق بۆ دەنگ و وەرگێڕان

ئەم سێیانە زۆرجار پێکەوە بە «زیرەکیی دەستکردی کوردی» ناو دەبرێن، بەڵام هەر یەکەیان کارێکی جیاواز دەکات. سادەترین وشەی کوردی وەک نموونە وەربگرە:

Silav! /siˈlav/ سڵاو! silaw سڵاو!

• ناسینەوەی دەنگ ئاخاوتن دەکاتە دەق. تۆ Silav بە دەنگی بەرز دەڵێیت، و کۆمپیوتەرەکە دەینووسێتەوە.
• گۆڕینی دەق بۆ دەنگ بە پێچەوانەوە کار دەکات. کوردیی نووسراو بە دەنگێکی کۆمپیوتەری بە دەنگی بەرز دەخوێنێتەوە.
• وەرگێڕانی ئامێری دەقێک لە زمانێکەوە دەکاتە زمانێکی تر. Silav دەخوێنێتەوە و لە بەرامبەردا وشەی ئینگلیزیی «Hello» دەنووسێت.

وەڵامدانەوە لەسەر دەربڕین لەسەر ناسینەوەی دەنگ بنیات دەنرێت. سیستەمەکە تەنها ئەوەی گوتووتە نانووسێتەوە، بەڵکو ئەوەی تۆ بۆ Silav گوتووتە بەراورد دەکات لەگەڵ ئەو وشەیەی داوات لێ کرابوو بیڵێیت، و ئەو دەنگانەت پیشان دەدات کە پێویستیان بە ڕاهێنانی زیاترە.

هەر کارێک داتای جیاوازی دەوێت. ناسینەوەی دەنگ دەبێت لە هەمووان تێبگات، بۆیە باشتر لە زۆر دەنگی جیاوازەوە فێر دەبێت: گەنج و پیر، هەموو شێوەزارێک، ژووری بێدەنگ و ژووری پڕ ژاوەژاو. گۆڕینی دەق بۆ دەنگ دەبێت بزانێت هەر وشەیەکی نووسراو چۆن دەخوێنرێتەوە. لێرەدا کوردی خاڵێکی بەهێزی هەیە، چونکە هەردوو ئەلفوبێکە بەزۆری بۆ هەر دەنگێک یەک پیت دەنووسن. سۆرانی هەروەها نزیکەی هەموو بزوێنەکانی بە پیت دەنووسێت، بەڵام عەرەبی بەزۆری بزوێنە کورتەکان نانووسێت. تاکە جیاوازی بزوێنێکی کورتە، «i»، وەک یەکەم بزوێنی سڵاو، کە نانووسرێت.

ناسینەوەی دەنگ و دەنگە کوردییەکانی خۆمان

ZimanGo ناسینەوەی دەنگی کوردیی تایبەتی خۆی بۆ کورمانجی و سۆرانی دروست دەکات. لە ڕاهێنانەکانی ئاخاوتندا وشەیەک یان ڕستەیەک بە دەنگی بەرز دەڵێیت، و ئەو سیستەمە دەربڕینەکەت دەپشکنێت و پیشانت دەدات چی چاک بکەیت.

دەنگی ناو هەموو وانەیەک لە دەنگە کوردییەکانی خۆمانەوە دێت کە دەق دەکەنە دەنگ. ئەو ڕستانە دەخوێننەوە کە لەسەر شاشە دەیانبینیت، و ئەو ڕستانە لەلایەن کوردزمانانەوە نووسراون: دامەزرێنەر وانەکانی کورمانجی دەنووسێت، و قسەکەرانی سۆرانی وانەکانی سۆرانی دەنووسن.

ئەگەر لە سەرەتاوە بۆ کوردی دروستی بکەیت، دەبێت مامەڵە لەگەڵ هەردوو خەتەکە، دەنگەکانی هەر زاراوەیەک و ئەو جیاوازیی ڕێنووسەی سەرەوە بکەیت. کارێکی هێواش و وردە، و ئەو تۆمارانەی فێرخوازان خۆیان هەڵدەبژێرن هاوبەشیان بکەن یارمەتی دەدەن باشتر ببێت.

فێرخوازان چۆن یارمەتی دەدەن، تەنها ئەگەر خۆت بڵێیت بەڵێ

باشترین ڕێگا بۆ باشترکردنی ناسینەوەی دەنگی کوردی دەنگی کوردیی ڕاستەقینەی زیاترە، لە هەموو ناوچە و شێوەزارێکەوە. بۆیە ZimanGo لە فێرخوازان دەپرسێت ئایا دەکرێت تۆمارەکانی ڕاهێنانی ئاخاوتنیان بۆ باشترکردنی ئەو سیستەمە بەکار بهێنرێن.

• هەڵبژاردن بە دەستی خۆتە. تۆمارەکانت تەنها بە ڕەزامەندیی ئاشکرای تۆ بۆ باشترکردنی ناسینەوەی دەنگەکەمان بەکار دەهێنرێن. دەتوانیت بڵێیت نەخێر، یان هەر کاتێک بتەوێت بڕیارەکەت بگۆڕیت، و هێشتا هەموو ڕاهێنانەکانی ئاخاوتن بەکار بهێنیت.
• بۆ ماوەیەکی سنووردار هەڵدەگیرێن. تۆمارەکان تا 24 مانگ دوای دروستکردنیان هەڵدەگیرێن، یان تا ئەو کاتەی خۆیان یان هەژمارەکەت دەسڕیتەوە، کامیان زووتر بێت. دەتوانیت هەر کاتێک داوامان لێ بکەیت بیانسڕینەوە.
• هەرگیز بە خراپی بەکار ناهێنرێن. هەرگیز دەنگت بۆ کۆپیکردنی دەنگ، بۆ ڕیکلام یان بۆ ناسینەوەی تۆ بەکار ناهێنین.

ڕاهێنانەکانی ئاخاوتن هەمیشە ئارەزوومەندانەن، بۆیە دەتوانیت تێیان بپەڕیت. هەموو وردەکارییەکان لە سیاسەتی تایبەتمەندێتیماندا هەن.

وشە کوردییەکانی جیهانی دیجیتاڵ

ئەگەر کوردی فێر دەبیت، وشەکانی تەکنەلۆجیا شوێنێکی باشن بۆ ئەوەی ببینیت زمانەکە چۆن کار دەکات. ئەم وشانە لە وانەکانمانەوە هاتوون، زۆربەیان لە وانەی تەکنەلۆجیا و ژیانی مۆدێرن:

هەندێک شتی نوێ زیاتر لە یەک ناویان هەیە. لە وانەکاندا وشەی «ئەپ» بە کورمانجی هەم وەک sepan و هەم وەک Aplîkasyon دێت، و ئەمە ڕێک ئەو جۆرە جیاوازییەیە کە زیرەکیی دەستکرد دەبێت فێری ببێت.

چەند وشەیەک پێکەوە ببەستە و دەتوانیت باسی ڕۆژەکەت بکەیت. Ez li ser komputerê dixebitim بە کورمانجی واتە «لەسەر کۆمپیوتەر کار دەکەم». بە سۆرانی دەڵێیت لەسەر کۆمپیوتەر کار دەکەم.

دواتر چی دێت؟

کورمانجی و سۆرانی ئەمڕۆ بەردەستن. بەهدینی (بادینی)، زازاکی (کرمانجکی) و هەورامی (گۆرانی) بەم زووانە دێن. هێنانی هەر یەکێکیان تۆماری زیاتر، دەنگی زیاتر و پشکنینی وردی ئەو کەسانەی دەوێت کە بەو زاراوەیە قسە دەکەن. ڕێنماییەکەمان دەربارەی زاراوەکانی کوردی ڕوونی دەکاتەوە چۆن پێکەوە دەگونجێن.

ئەو زاراوانەی دەقی نووسراو و تۆماری کەمتریان هەیە لە داتایەکی کەمتریشەوە دەست پێ دەکەن، بۆیە هەر ڕستەیەکی بە وردی نووسراو و هەر تۆمارێکی هاوبەشکراو بایەخی خۆی هەیە. پێشکەوتن هەنگاو بە هەنگاو دێت، نەک لەناکاو.