فێرکردنی کوردی بە منداڵان لە ماڵەوە: ڕێنمایی بۆ دایک و باوک

زۆر لە دایک و باوکانی کورد لە دەرەوەی وڵات نیگەرانن کە منداڵەکانیان زمانەکە لەدەست بدەن. لە قوتابخانە و لەگەڵ هاوڕێکانیان، منداڵان بە درێژایی ڕۆژ زمانی ئەو وڵاتە بەکار دەهێنن کە تێیدا دەژین، بۆیە کوردی زۆرجار تەنها لە ماڵەوە دەژی. هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە ماڵ شوێنێکی نایابە بۆ فێربوونی، و خووە بچووکە ڕۆژانەکان کەم کەم کۆ دەبنەوە.

ئەم ڕێنماییە بیرۆکەی سادە بۆ پەروەردەکردنی منداڵی دووزمانەی کورد دەخاتە ڕوو، لەگەڵ وشەکانی خێزان بە کورمانجی (کوردیی باکوور، بە پیتی لاتینی دەنووسرێت) و سۆرانی (کوردیی ناوەند، بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی دەنووسرێت). هەموو وشە و ڕستەیەکی کوردی لێرەدا لە وانەکانی ZimanGo وەرگیراون. دڵنیا نیت خێزانەکەت بە کام زاراوە قسە دەکەن؟ ڕێنماییەکەمان دەربارەی زاراوەکانی کوردی یارمەتیت دەدات.

هەموو ڕۆژێک لە ماڵەوە بە کوردی قسە بکە

بەسوودترین هەنگاو هیچ پارەیەکی تێناچێت: لەگەڵ منداڵەکانت بە کوردی قسە بکە، زۆرجار و لە تەمەنێکی زووەوە. پسپۆڕانی ئاخاوتن و زمان دەڵێن گەورەبوون لەگەڵ دوو زمان یان زیاتر منداڵ سەرلێشێواو ناکات و نابێتە هۆی دواکەوتنی قسەکردن. ئەوەی جیاوازییەکی گەورە دروست دەکات ئەوەیە کە چەند کوردی دەبیستن.

کوردی بۆ ئەو ساتانە بەکار بهێنە کە هەموو ڕۆژێک دووبارە دەبنەوە: لە خەو هەستان، نانی بەیانی، جلوبەرگ لەبەرکردن، کاتی خۆشوشتن و کاتی خەوتن. ڕۆتینەکان باش کار دەکەن چونکە منداڵان هەمان وشە دووبارە و دووبارە دەبیستن، تا ڕۆژێک خۆیان دەیڵێنەوە.

بەو کوردییە قسە بکە کە پێی ئاسوودەیت. کوردیی سروشتیی خۆت، لەگەڵ وشە ناوچەییەکان و وتەکانی خێزانەکەت، زیاتر لە ڕستەیەکی بێگەردی ناو کتێبی خوێندن بە منداڵ دەدات.

و ئەم ڕستەیە زۆرجار بڵێ، لە هەر تەمەنێکدا بێت:

Ez ji malbata xwe hez dikim حەزم لە خێزانمە خێزانەکەمم خۆش دەوێت

گۆرانی، چیرۆک و پێکەوە خوێندنەوە

گۆرانی یەکێکە لە ئاسانترین ڕێگاکان بۆ دەستپێکردن. ئەو گۆرانییە کوردییانەی لەگەڵیان گەورە بوویت لە ناو ئۆتۆمبێل، لە کاتی خۆشوشتن یان پێش خەوتن بڵێ. منداڵان دەتوانن پێش ئەوەی لە هەموو وشەیەک تێبگەن لەگەڵت بیڵێنەوە، و هەر گۆرانییەک دەستەواژەی تەواویان پێ دەدات بۆ دووبارەکردنەوە.

چیرۆکیش بە هەمان شێوە کار دەکات. داوا لە باپیر و داپیرە بکە ئەو چیرۆکانە بگێڕنەوە کە لە منداڵیدا بیستوویانە، یان خۆت چیرۆکێک دەربارەی پشیلەی ماڵەوە دابهێنە. چیرۆکێکی کوردی لە کاتی خەوتندا دەتوانێت ببێتە ئەو بەشەی ڕۆژ کە منداڵەکەت زیاتر لە هەموو شتێک چاوەڕێی دەکات.

کاتێک پێکەوە دەخوێننەوە، بەدوای کتێبی وێنەدار بە زاراوەی خێزانەکەتدا بگەڕێ: کتێبی کورمانجی زۆربەی جار بە پیتی لاتینی چاپ دەکرێن و کتێبی سۆرانی بە خەتی لەسەر بنەمای عەرەبی. پێویستیش ناکات وشە چاپکراوەکان بخوێنیتەوە. ئاماژە بە وێنەکان بکە و بە کوردی باسیان بکە، ئیتر هەر کتێبێکی وێنەدار لە ڕەفەکەتدا دەبێتە کتێبێکی کوردی.

لەیبڵی کوردی بە دەوری ماڵدا

منداڵانی بچووک حەز دەکەن ئاماژە بە شتەکان بکەن و ناوەکانیان ببیستن. ماڵەکەت بکە بە فەرهەنگێکی وێنەدار: وشە کوردییەکە لەسەر کاغەزێکی لکاو بنووسە و بیلکێنە بە دەرگا، مێز یان پەنجەرەکەوە. هەر جارێک ئەو شتە بەکار دەهێنیت، وشەکە بڵێ.

لەیبڵی کورمانجی بە پیتی لاتینی بنووسە و لەیبڵی سۆرانی بە خەتی لەسەر بنەمای عەرەبی. بۆ منداڵانی گەورەتر، لەیبڵەکان یەکەم هەنگاویشن بەرەو خوێندنەوەی کوردی.

پاشان لەیبڵەکان بکە بە یاری. پێکەوە بە ناو ماڵدا بگەڕێن، دەست لە هەر لەیبڵێک بدەن و وشەکە بڵێن. لە بەردەم دەرگای سەرەکیدا، گەشتەکە بە کورمانجی بە Ev mala min e تەواو بکە. بە سۆرانی هەمان ڕستە دەبێتە ئەمە ماڵی منە.

پەیوەندی لەگەڵ باپیر و داپیر

باپیر و داپیر، پوور و ئامۆزاکان مامۆستای نایابی کوردین. پەیوەندییەکی ڤیدیۆیی کورت لە هەموو هەفتەیەکدا هۆیەکی ڕاستەقینە بە منداڵەکەت دەدات بۆ ئەوەی بە کوردی قسە بکات، چونکە ئەو کەسەی لەسەر شاشەکەیە دەیەوێت کوردی لێ ببیستێت.

پێش پەیوەندییەکە چەند دێڕێک پێکەوە ڕاهێنان بکەن، بۆ ئەوەی منداڵەکەت بتوانێت خۆی گفتوگۆکە دەست پێ بکات:

ناوی ئەو کەسانەی سەر شاشەکەش فێر بکە. وشەی کورمانجی بۆ داپیر بریتییە لە dapîr، و سۆرانی هەمان وشە بەکار دەهێنێت، بە خەتی خۆی نووسراو: داپیر. بۆ باپیریش bapîr دەڵێن، کە بە سۆرانی باپیر دەنووسرێت. لیستەکەمان دەربارەی وشەکانی خێزان بە کوردی پوور، مام، خاڵ و ئامۆزاکانیش لەخۆ دەگرێت.

با هەموو خزمێک بە شێوەی خۆی قسە بکات. کاتێک منداڵان گوێیان لە کوردیی ئەندامە جیاوازەکانی خێزان دەبێت، ڕادێن لەسەر دەنگ، شێوەزار و وشەی جیاواز.

تێکەڵکردنی زمانەکان ئاساییە

زوو یان درەنگ منداڵەکەت ڕستەیەک بە کوردی دەست پێ دەکات و بە ئینگلیزی، ئەڵمانی یان سویدی تەواوی دەکات. ئەمە نیشانەی سەرلێشێواوی نییە. تێکەڵکردنی وشە یان ڕێزمانی دوو زمان بەشێکی چاوەڕوانکراوی گەورەبوونە بە دووزمانەیی، و پسپۆڕانی ئاخاوتن و زمان گۆڕین لە نێوان زمانەکاندا بە بەشێکی ئاسایی قسەکردن بە زیاتر لە یەک زمان دەزانن.

زۆر منداڵیش بە باشی لە کوردی تێدەگەن بەڵام بە زمانی قوتابخانە وەڵام دەدەنەوە. بەردەوام بە. بە گەرمی بە کوردی وەڵام بدەرەوە، ئەو وشە کوردییە دووبارە بکەرەوە کە نەیانزانیوە، و گفتوگۆکە درێژە پێ بدە. تێگەیشتن بنەمایەکی بەهێزە، و دەتوانیت بە گۆرانی، یاری و پەیوەندی قسەکردنی لەسەر بنیات بنێیت.

دەستەواژەیەک لە وانەکانی ئیدیۆم لەگەڵ هەموو خێزانێکی دووزمانە دەگونجێت: Hêdî hêdî diçim، کە بە سۆرانی دەبێتە هێواش هێواش دەچم.

هەردوو دایک و باوک ڕۆڵیان هەیە

منداڵان ئەگەری زیاترە بە کوردی قسە بکەن کاتێک لە زیاتر لە یەک کەسەوە گوێیان لێی دەبێت. توێژینەوەیەکی گەورە لەسەر نزیکەی 1,900 خێزان کە لە ماڵەوە بە زمانێکی دووەم قسە دەکەن دەریخست کە منداڵان ئەگەرێکی بەرزیان هەبوو بە زمانی ماڵەوە قسە بکەن کاتێک هەردوو دایک و باوک لە ماڵەوە ئەو زمانەیان بەکار دەهێنا، تەنانەت ئەگەر یەکێکیان زمانی ناوچەکەشی بەکار بهێنایە. یاسا ناسراوەکەی «یەک دایک یان باوک، یەک زمان» نە پێویست بوو و نە بە تەنها بەس بوو.

بۆیە ئەگەر هەردووکتان کوردی دەزانن، لەگەڵ یەکتریش بەکاری بهێنن، نەک تەنها لەگەڵ منداڵەکان. منداڵان دەبیستن گەورەکان بۆ گفتوگۆکانی خۆیان کام زمان هەڵدەبژێرن.

ئەگەر یەکێک لە دایک و باوک کوردی نازانێت، هێشتا ڕۆڵێکی زۆر گرنگی هەیە. دەتوانێت لەگەڵ منداڵەکاندا چەند وشەیەک فێر ببێت، لەگەڵیان گۆرانی بڵێت و پیشانی بدات کە کوردی لە ماڵەوە جێی خۆی هەیە. ئەگەر یەکێکیان بە کورمانجی و ئەوی تر بە سۆرانی قسە بکات، هەر یەکەیان دەتوانێت بە ئاسانی زاراوەی خۆی بەکار بهێنێت.

ئەگەر هەست دەکەیت کوردییەکەت ژەنگی گرتووە، بە هیچ شێوەیەک تەنها نیت. ڕێنماییەکەمان بۆ قسەکەرانی میراتی بخوێنەرەوە، واتە ئەو کەسانەی لە ماڵەوە گوێیان لە کوردی بووە و گەورە بوون. دەتوانیت لە کاتێکدا منداڵەکانت فێر دەبن کوردییەکەی خۆشت نوێ بکەیتەوە: ZimanGo کورمانجی و سۆرانی بە 150 وانەی کورت فێر دەکات، و دەنگی وانەکان لە دەنگە کوردییەکانی خودی ZimanGo دێت، کە دەق دەکەنە دەنگ. تەنانەت ڕۆژانە دە خولەک وشەکان بۆ نانی ئێوارەی داهاتووی خێزان تازە دەهێڵێتەوە.