ڕۆژەکانی هەفتە بە کورمانجی، لەگەڵ مانگ و وەرزەکان

دەتەوێت بە کەسێک بڵێیت ئەمڕۆ چ ڕۆژێکە، یان شتێک بۆ هەفتەی داهاتوو ڕێک بخەیت؟ ئەم ڕێنماییە ڕۆژەکانی هەفتە بە هەردوو ستانداردە گەورەکەی نووسینی کوردی دەخاتە ڕوو: کورمانجی (کوردیی باکوور، بە پیتی لاتینی دەنووسرێت) و سۆرانی (کوردیی ناوەند، لە ڕاستەوە بۆ چەپ بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی دەنووسرێت). وشە و ڕستە کوردییەکانی خوارەوە لە وانەکانی ZimanGo وەرگیراون.

ڕۆژەکانی هەفتە

دووشەممە ئەو ڕۆژەیە کە زۆربەی فێرخوازان یەکەم جار بەدوایدا دەگەڕێن:

Duşem /duˈʃɛm/ دووشەممە dûşemme دووشەممە

خشتەکە لە دووشەممەوە تا یەکشەممە دەڕوات. بە ئاسۆیی بیخوێنەرەوە: وشە کورمانجییەکە، وشە سۆرانییەکە، پاشان واتاکەی.

پێنجشەممە بە ئەنقەست لە خشتەکەدا نییە. وەک ئەوانی تر دروست بووە، بە ژمارەی پێنج، pênc، لە پێشەوە. بەڵام لە نێو ئەو وشانەی وانەکاندا نییە کە بۆ ئەم بلۆگە بەکاریان دەهێنین، بۆیە لە جیاتی ئەوەی شێوە کورمانجییەکەی بە گومان بنووسین، لایدەبەین.

ناوی ڕۆژەکان چۆن دروست بوون

زۆربەی ناوی ڕۆژە کوردییەکان ژمارەیەکیان تێدا شاراوەتەوە. هەفتە لە شەممەوە (Şemî) دەژمێردرێت، بۆیە یەکشەممە «ڕۆژی یەک»ە، دووشەممە «ڕۆژی دوو»، و بەم شێوەیە تا پێنجشەممە، «ڕۆژی پێنج».

سۆرانی ئەم شێوەیە بە ڕوونترین شێوە پیشان دەدات: ڕۆژە ژمارەدارەکان تەنها ژمارەیەک دەخەنە پێش شەممە. بۆ نموونە دووشەممە بریتییە لە «دوو» + «شەممە».

کورمانجیش بە هەمان شێوە کار دەکات، بە پاشگرێکی کورت، -şem، کە پەیوەندیی هەیە بە Şemî. بۆیە Duşem بریتییە لە du (دوو) و لە دوایدا ئەو پاشگرە، و Yekşem بە yek (یەک) دەست پێ دەکات.

هەینی جیاوازە. لە جیاتی ژمارە ناوێکی تایبەت بە خۆی هەیە: لە کورمانجیدا În و لە سۆرانیدا هەینی. وشەی شەممە خۆشی کۆنە. دەگەڕێتەوە بۆ هەمان ڕەگی وشەی ئینگلیزیی «Sabbath» (شەبات)، و فارسی، کە زمانێکی خزمە، ڕۆژەکانی بە هەمان شێوە دەژمێرێت.

ئەمڕۆ، سبەی و دوێنێ

ناوی ڕۆژێک بخەرە دوای یەکێک لەم وشانە و ڕستەیەکت دروست کردووە:

لە کورمانجیدا وشە بچووکەکەی e واتە «ـە» (کاری بوون) و لە کۆتایی ڕستەدا دێت. بۆ ڕابردوو، bû واتە «بوو». سۆرانی «ـیە»کە ڕاستەوخۆ دەلکێنێتە ناوی ڕۆژەکەوە، بۆیە دەبێتە یەک وشە: دووشەممەیە.

کاتەکانی ڕۆژ و کاتژمێر

وشەکانی کات سڵاوکردنەکانیش دروست دەکەن. Êvar baş واتە «ئێوارە باش» و Şev baş واتە «شەو باش». هەموویان لە سڵاو بە کورمانجی و سۆرانی دەدۆزیتەوە.

لە هەردوو زاراوەدا، وشەی «ڕۆژ» واتای «خۆر»یشی هەیە: لە کورمانجیدا roj و لە سۆرانیدا ڕۆژ. بۆ ئەوەی لە هاوڕێیەک بپرسیت ڕۆژەکەی چۆن دەڕوات، بڵێ Roja te çawa diçe? بە سۆرانیش دەپرسیت ڕۆژەکەت چۆن دەڕوات؟

هەفتە، مانگ و وەرزەکان

لە سۆرانیدا مانگ هەم بۆ مانگی ساڵ و هەم بۆ مانگی ئاسمان بەکار دێت. ناوی چوار وەرزەکە ئاسان فێر دەبیت، چونکە لە هەردوو زاراوەدا نزیکەی وەک یەکن:

بۆ ئەوەی بڵێیت کام وەرزت لە هەمووی زیاتر بەدڵە، کورمانجی دەڵێت Ez ji biharê hez dikim، واتە «بەهارم خۆش دەوێت». بە سۆرانی دەبێتە حەزم لە بەهارە.

ناوی مانگە کوردییەکان

ناوی مانگە کوردییەکان لە هەموو شوێنێک وەک یەک نین. زۆر کورد ناو بۆ دوازدە مانگەکەی ساڵنامەی نێودەوڵەتی بەکاردەهێنن، بەڵام ناوەکان لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر و لە زاراوەیەکەوە بۆ زاراوەیەکی تر جیاوازن، و یەک لیستی هاوبەشی پەسەندکراو نییە. نووسینی بەروار بە ژمارەش زۆر باوە.

ساڵنامەیەکی خۆریی نەریتیی کوردیش هەیە. ساڵەکەی لە نەورۆزەوە دەست پێ دەکات، لە 21ی ئازار، و هەر یەک لە دوازدە مانگەکەی ناوی تایبەتی خۆی هەیە. هەر یەکێکیان نزیکەی لە 21ی مانگێکی ساڵنامەی نێودەوڵەتییەوە دەست پێ دەکات، بۆیە بەسەر دوو مانگیاندا دابەش دەبێت. هەندێک لیست تەنانەت یەک ناو بۆ بەرواری جیاواز بەکاردەهێنن.

لەبەر ئەوەی ناوەکان ئەوەندە جیاوازن، لێرەدا یەک لیست نادەین. ئەگەر بۆ خێزانەکەت فێر دەبیت، بپرسە کام ناوی مانگ بەکاردەهێنن و سەرەتا ئەوانە فێربە.

ڕستەی کات بۆ ڕاهێنان

سەرنج بدە کە دەستەواژەی کات زۆرجار یەکەم دێت، هەروەک لە «هەفتەی ڕابردوو گەشتم کرد»دا. «هەموو ڕۆژێک» لە کورمانجیدا دەبێتە her roj؛ لە سۆرانیدا دەڵێین هەموو ڕۆژێک.

بۆ وتنی کاتژمێر پێویستت بە ژمارەیە، بۆیە ڕێنماییەکەمان دەربارەی ژمارە کوردییەکان هەنگاوێکی باشی داهاتووە. دوای ئەوە، هەموو بەیانییەک بە دەنگی بەرز بڵێ ئەمڕۆ چ ڕۆژێکە، بۆ نموونە Îro Duşem e. ڕستەیەکی کورت لە ڕۆژێکدا یارمەتیت دەدات ناوی ڕۆژەکان لە یادت بمێنن.