Hoe zeg je maandag in het Koerdisch?

Maandag is Duşem in het Kurmancî en دووشەممە (dûşemme) in het Soranî. Allebei betekenen ze “dag twee”, geteld vanaf zaterdag.

Waarom zitten er getallen in de Koerdische dagnamen?

De Koerdische week wordt geteld vanaf zaterdag, Şemî. Zondag begint met yek (één), maandag met du (twee), enzovoort. Vrijdag heeft een eigen naam: În.

Wat zijn de Koerdische namen van de maanden?

Die verschillen per regio, dialect en kalender, en er is geen vaste lijst waar iedereen het over eens is. De traditionele Koerdische zonnekalender begint het jaar met Newroz, op 21 maart.

Hoe zeg je vandaag en morgen in het Koerdisch?

In het Kurmancî is vandaag Îro en morgen Sibê. In het Soranî is vandaag ئەمڕۆ en morgen سبەی.

Dagen van de week in het Koerdisch, plus maanden en seizoenen

Wil je iemand vertellen welke dag het is, of iets plannen voor volgende week? Deze gids geeft de dagen van de week in het Koerdisch in de twee grote schrijfstandaarden: Kurmancî (Noord-Koerdisch, geschreven in Latijnse letters) en Soranî (Centraal-Koerdisch, van rechts naar links geschreven in een op het Arabisch gebaseerd schrift). De Koerdische woorden en zinnen hieronder komen uit de lessen van ZimanGo.

De dagen van de week

Maandag is de dag die de meeste leerlingen als eerste opzoeken:

Duşem /duˈʃɛm/ دووشەممە dûşemme Maandag

De tabel loopt van maandag tot zondag. Lees hem van links naar rechts: het Kurmancî-woord, het Soranî-woord en dan het Nederlands.

Kurmancî	Soranî	Nederlands
Duşem	دووشەممە	Maandag
Sêşem	سێشەممە	Dinsdag
Çarşem	چوارشەممە	Woensdag
În	هەینی	Vrijdag
Şemî	شەممە	Zaterdag
Yekşem	یەکشەممە	Zondag

Donderdag ontbreekt met opzet. Die dag is net zo opgebouwd als de andere, met het getal vijf, pênc, vooraan. Hij staat alleen niet tussen de woorden uit de lessen die we voor deze blog gebruiken, dus laten we hem liever weg dan dat we naar de spelling gissen.

Zo zijn de dagnamen opgebouwd

In de meeste Koerdische dagnamen zit een getal verstopt. De week wordt geteld vanaf zaterdag, Şemî, dus zondag is “dag één”, maandag is “dag twee”, en zo verder tot donderdag, “dag vijf”.

Kurmancî	Soranî	Nederlands
yek	یەک	één, zoals in zondag
du	دوو	twee, zoals in maandag
sê	سێ	drie, zoals in dinsdag
çar	چوار	vier, zoals in woensdag
pênc	پێنج	vijf, zoals in donderdag

Soranî laat het patroon het duidelijkst zien. Het woord voor zaterdag is شەممە, en bij de genummerde dagen staat er gewoon een getal voor. Maandag is bijvoorbeeld دووشەممە: “twee” plus “zaterdag”.

Kurmancî werkt op dezelfde manier, met een korte uitgang, -şem, die verwant is aan Şemî. Duşem is dus du (twee) gevolgd door die uitgang, en Yekşem begint met yek (één).

Vrijdag is de uitzondering. Die dag heeft een eigen naam in plaats van een getal: În in het Kurmancî en هەینی in het Soranî. Ook het woord voor zaterdag zelf is oud. Het gaat terug op dezelfde wortel als het woord “sabbat”, en het Perzisch, een verwante taal, telt zijn dagen op dezelfde manier.

Vandaag, morgen en gisteren

Kurmancî	Soranî	Nederlands
Îro	ئەمڕۆ	Vandaag
Sibê	سبەی	Morgen
Duh	دوێنێ	Gisteren
Niha	ئێستا	Nu

Zet een dagnaam achter een van deze woorden en je hebt al een zin:

Kurmancî	Soranî	Nederlands
Îro Duşem e	ئەمڕۆ دووشەممەیە	Vandaag is het maandag
Sibê Sêşem e	بەیانی سێشەممەیە	Morgen is het dinsdag
Îro Duşem e, duh Yekşem bû	ئەمڕۆ دووشەممەیە، دوێنێ یەکشەممە بوو	Vandaag is het maandag, gisteren was het zondag

In het Kurmancî betekent het kleine woord e “is”, en het staat aan het eind van de zin. Voor de verleden tijd betekent bû “was”. Soranî plakt “is” direct aan de dagnaam vast, dus “is maandag” wordt één woord: دووشەممەیە.

Ochtend of morgen?

Sibê betekent “morgen” (de dag na vandaag), en de lessen gebruiken het ook voor “ochtend”, zoals het Nederlandse “morgen” ook allebei kan betekenen. Soranî heeft dezelfde dubbele betekenis in بەیانی, en daarom gebruikt de zin hierboven dat woord voor “morgen”. Uit de context blijkt welke betekenis bedoeld is.

Dagdelen en de klok

Kurmancî	Soranî	Nederlands
sibê	بەیانی	ochtend
nîvro	نیوەڕۆ	middag
êvar	ئێوارە	avond
şev	شەو	nacht
roj	ڕۆژ	dag
saet	کاتژمێر	uur
deqîqe	خولەک	minuut
dem	کات	tijd

Met de woorden voor de tijd maak je ook begroetingen. Êvar baş betekent “goedenavond” en Şev baş betekent “goedenacht”. De hele reeks vind je in hallo zeggen in het Koerdisch.

In beide dialecten betekent het woord voor “dag” ook “zon”: roj in het Kurmancî en ڕۆژ in het Soranî. Wil je een vriend vragen hoe zijn of haar dag verloopt, zeg dan Roja te çawa diçe? De Soranî-vraag is ڕۆژەکەت چۆن دەڕوات؟

Weken, maanden en seizoenen

Kurmancî	Soranî	Nederlands
hefte	هەفتە	week
meh	مانگ	maand
sal	ساڵ	jaar
hefteya tê	هەفتەی داهاتوو	volgende week
hefteya borî	هەفتەی ڕابردوو	vorige week
sala borî	ساڵی ڕابردوو	vorig jaar
salname	ساڵنامە	kalender

Het Soranî-woord voor maand, مانگ, is ook het woord voor de maan. De namen van de vier seizoenen zijn makkelijk te leren, want ze zijn in beide dialecten bijna hetzelfde:

Kurmancî	Soranî	Nederlands
bihar	بەهار	lente
havîn	هاوین	zomer
payîz	پایز	herfst
zivistan	زستان	winter
demsal	وەرز	seizoen

Wil je zeggen welk seizoen je het liefst hebt, dan zeg je in het Kurmancî Ez ji biharê hez dikim, “ik hou van de lente”. In het Soranî is dat حەزم لە بەهارە.

Koerdische maandnamen

De Koerdische maandnamen zijn niet overal hetzelfde. Veel Koerden gebruiken namen voor de twaalf maanden van de internationale kalender, maar die namen verschillen per regio en per dialect, en er is geen vaste lijst waar iedereen het over eens is. Data in cijfers schrijven is ook heel gewoon.

Daarnaast bestaat er een traditionele Koerdische zonnekalender. Het jaar begint met Newroz, op 21 maart, en elk van de twaalf maanden heeft een eigen naam. Elke maand begint rond de 21e van een maand in de internationale kalender en valt dus over twee maanden heen. Sommige lijsten gebruiken zelfs dezelfde naam voor verschillende data.

Omdat de namen zo sterk verschillen, geven we hier geen lijst. Leer je Koerdisch voor je familie, vraag dan welke maandnamen zij gebruiken en leer die als eerste.

Zinnen over tijd om te oefenen

Kurmancî	Soranî	Nederlands
Saet çend e?	کاتژمێر چەندە؟	Hoe laat is het?
Niha saet heşt e	ئێستا کاتژمێر هەشتە	Nu is het acht uur
Hefteya tê civîna min heye	هەفتەی داهاتوو کۆبوونەوەم هەیە	Ik heb volgende week een vergadering
Ez ê hefteya tê geştê bikim	هەفتەی داهاتوو گەشت دەکەم	Volgende week ga ik reizen
Hefteya borî ez geştê kirim	هەفتەی ڕابردوو گەشتم کرد	Vorige week heb ik gereisd
Sala borî ez çûm Almanyayê	ساڵی ڕابردوو چووم بۆ ئەڵمانیا	Vorig jaar ben ik naar Duitsland gegaan
Ez her roj telefona xwe bi kar tînim	هەموو ڕۆژێک تەلەفۆنەکەم بەکار دەهێنم	Ik gebruik mijn telefoon elke dag

Je ziet dat de tijdsaanduiding vaak vooraan staat, net als in de Nederlandse zin “Vorige week heb ik gereisd”. “Elke dag” is her roj in het Kurmancî. In het Soranî is het هەموو ڕۆژێک.

Om de tijd te zeggen heb je getallen nodig, dus onze gids over Koerdische cijfers is een goede volgende stap. Zeg daarna elke ochtend hardop welke dag het is, bijvoorbeeld Îro Duşem e. Met één korte zin per dag blijven de dagnamen hangen.