Duşem bi Soranî çawa tê gotin?

Bi Kurmancî Duşem, bi Soranî دووشەممە (dûşemme). Herdu jî bi wateya «roja du» ne, ku ji Şemiyê ve tê hejmartin.

Çima di navên rojên kurdî de hejmar hene?

Hejmartina hefteya kurdî ji Şemî dest pê dike. Yekşem bi yek dest pê dike, Duşem bi du, û bi vî awayî. Tenê În navekî xwe yê taybet e, bê hejmar.

Navên mehên kurdî çi ne?

Ew li gorî herêm, zarava û salnameyê diguherin, û lîsteyeke yekane ya lihevkirî tune ye. Salnameya rojî ya kevneşopî ya kurdî sala xwe bi Newrozê, di 21ê Adarê de, dest pê dike.

Îro û sibê bi Soranî çawa tên gotin?

Bi Kurmancî Îro û Sibê. Bi Soranî ji bo îro tu dibêjî ئەمڕۆ. Ji bo sibê tu dibêjî سبەی.

Rojên hefteyê bi Soranî û Kurmancî: meh û demsal

Dixwazî ji kesekî re bibêjî îro kîjan roj e, an ji bo hefteya tê tiştekî plan bikî? Ev rêber rojên hefteyê bi du standardên nivîsê yên mezin ên kurdî dide: Kurmancî (Kurdiya Bakur, bi tîpên latînî tê nivîsîn) û Soranî (Kurdiya Navîn, bi alfabeyeke bingeh-erebî ji rastê ber bi çepê tê nivîsîn). Tu jixwe navên rojan bi Kurmancî dizanî: li vir heman navan bi Soranî hîn bibe û bibîne ka ew çawa hatine avakirin. Peyv û hevokên kurdî yên li jêr ji dersên ZimanGo ne.

Rojên hefteyê

Piraniya hînkeran pêşî li Duşemê digerin:

Duşem /duˈʃɛm/ دووشەممە dûşemme

Tablo ji Duşemê heta Yekşemê diçe. Li ser rêzê bixwîne: pêşî peyva Kurmancî, paşê peyva Soranî.

Kurmancî	Soranî
Duşem	دووشەممە
Sêşem	سێشەممە
Çarşem	چوارشەممە
În	هەینی
Şemî	شەممە
Yekşem	یەکشەممە

Roja di navbera Çarşem û Înê de bi qestî tune ye. Ew jî wekî yên din hatiye avakirin, bi hejmara pênc li pêşiyê. Lê ew ne di nav wan peyvên dersê de ye ku em ji bo vê blogê bi kar tînin, loma em wê li vir nanivîsin, li şûna ku li ser nivîsa wê texmînan bikin.

Navên rojan çawa hatine avakirin

Piraniya navên rojan ên kurdî hejmarekê di xwe de vedişêrin. Hejmartina hefteyê ji Şemî dest pê dike, loma Yekşem «roja yek» e, Duşem «roja du» ye, û bi vî awayî heta roja di navbera Çarşem û Înê de, «roja pênc».

Kurmancî	Soranî	Roj
yek	یەک	Yekşem
du	دوو	Duşem
sê	سێ	Sêşem
çar	چوار	Çarşem
pênc	پێنج	roja di navbera Çarşem û Înê de

Soranî vî qalibî herî zelal nîşan dide. Ji bo Şemiyê ew dibêje شەممە, û rojên bi hejmar bi tenê hejmarekê dixin pêşiya wê. Wekî mînak, ji bo Duşemê Soranî dibêje دووشەممە: «du» û «Şemî».

Kurmancî jî bi heman awayî dixebite, bi dawiyeke kurt, -şem, ku bi Şemî re têkildar e. Loma Duşem ji du û wê dawiyê pêk tê, û Yekşem bi yek dest pê dike.

Roja Înê awarte ye. Li şûna hejmarekê navekî wê yê taybet heye: di Kurmancî de În û di Soranî de هەینی. Peyva Şemiyê bi xwe jî kevn e. Ew digihîje heman kokê wekî peyva îngilîzî «Sabbath», û farisî, ku zimanekî xizm e, rojên xwe bi heman awayî dijmêre.

Îro, sibê û duh

Kurmancî	Soranî
Îro	ئەمڕۆ
Sibê	سبەی
Duh	دوێنێ
Niha	ئێستا

Navê rojekê li pey yek ji van peyvan bîne û jixwe hevokek te heye:

Kurmancî	Soranî
Îro Duşem e	ئەمڕۆ دووشەممەیە
Sibê Sêşem e	بەیانی سێشەممەیە
Îro Duşem e, duh Yekşem bû	ئەمڕۆ دووشەممەیە، دوێنێ یەکشەممە بوو

Di Kurmancî de peyva piçûk e forma lêkera «bûn» ya dema niha ye û li dawiya hevokê tê. Ji bo dema borî bû tê bikaranîn. Soranî «e»yê rasterast bi navê rojê ve girê dide, loma «Duşem e» dibe yek peyv: دووشەممەیە.

Yek peyv, du wate

Sibê ji bo roja din e, û ders wê ji bo serê rojê, ango sibehê, jî bi kar tînin. Di Soranî de بەیانی jî xwedî heman du wateyan e, loma hevoka jorîn wê ji bo roja din bi kar tîne. Çarçove nîşan dide ka kîjan tê mebest kirin.

Demên rojê û saet

Kurmancî	Soranî
sibê	بەیانی
nîvro	نیوەڕۆ
êvar	ئێوارە
şev	شەو
roj	ڕۆژ
saet	کاتژمێر
deqîqe	خولەک
dem	کات

Peyvên demê silavan jî ava dikin. Êvar baş silava êvarê ye û Şev baş ya şevê. Hemûyan di silav bi kurdî de bibîne.

Di herdu zaravayan de peyva rojê hem dem e hem jî tav: di Kurmancî de roj û di Soranî de ڕۆژ. Ji bo ku tu ji hevalekî bipirsî ka roja wî çawa diçe, bibêje Roja te çawa diçe? Bi Soranî tu dipirsî ڕۆژەکەت چۆن دەڕوات؟

Hefte, meh û demsal

Kurmancî	Soranî
hefte	هەفتە
meh	مانگ
sal	ساڵ
hefteya tê	هەفتەی داهاتوو
hefteya borî	هەفتەی ڕابردوو
sala borî	ساڵی ڕابردوو
salname	ساڵنامە

Peyva Soranî ya mehê, مانگ, her wiha peyva hîvê ye. Navên çar demsalan hêsan tên hînbûn, ji ber ku di herdu zaravayan de hema wekhev in:

Kurmancî	Soranî
bihar	بەهار
havîn	هاوین
payîz	پایز
zivistan	زستان
demsal	وەرز

Ji bo ku bibêjî kîjan demsal ji te re herî xweş e, Kurmancî dibêje Ez ji biharê hez dikim. Bi Soranî tu dibêjî حەزم لە بەهارە.

Navên mehan ên kurdî

Navên mehan ên kurdî li her derê ne yek in. Gelek Kurd ji bo 12 mehên salnameya navneteweyî navan bi kar tînin, lê nav ji herêmekê bo herêmeke din û ji zaravayekî bo yekî din diguherin, û lîsteyeke yekane ya lihevkirî tune ye. Nivîsandina dîrokan bi hejmaran jî pir berbelav e.

Salnameyeke rojî ya kevneşopî ya kurdî jî heye. Sala wê bi Newrozê, di 21ê Adarê de, dest pê dike, û her yek ji 12 mehên wê navekî xwe heye. Her meh nêzîkî 21ê mehekê ya salnameya navneteweyî dest pê dike, loma dikeve ser du mehan. Hin lîste heta heman navî ji bo dîrokên cuda bi kar tînin.

Ji ber ku nav ewqas diguherin, em li vir yek lîsteyê nadin. Eger tu ji bo malbata xwe hîn dibî, bipirse ka ew kîjan navên mehan bi kar tînin, û pêşî wan hîn bibe.

Hevokên demê ji bo pratîkê

Kurmancî	Soranî
Saet çend e?	کاتژمێر چەندە؟
Niha saet heşt e	ئێستا کاتژمێر هەشتە
Hefteya tê civîna min heye	هەفتەی داهاتوو کۆبوونەوەم هەیە
Ez ê hefteya tê geştê bikim	هەفتەی داهاتوو گەشت دەکەم
Hefteya borî ez geştê kirim	هەفتەی ڕابردوو گەشتم کرد
Sala borî ez çûm Almanyayê	ساڵی ڕابردوو چووم بۆ ئەڵمانیا
Ez her roj telefona xwe bi kar tînim	هەموو ڕۆژێک تەلەفۆنەکەم بەکار دەهێنم

Binêre ku gotina demê pir caran li serê hevokê ye, wekî di rêza pêncem de. Ji bo her roj, Soranî dibêje هەموو ڕۆژێک.

Ji bo gotina saetê hejmar pêwîst in, loma rêbera me ya hejmarên kurdî gaveke din a baş e. Piştî wê, her sibeh bi dengê bilind bibêje îro kîjan roj e, wekî mînak Îro Duşem e, û paşê heman tiştî bi Soranî biceribîne. Hevokeke kurt a rojane alîkarî dike ku navên rojan di bîrê de bimînin.