50 دەستەواژەی کوردی بۆ سەرەتاییەکان: کورمانجی و سۆرانی
پەنجا دەستەواژەی کورت کە لە یەکەم ڕۆژەوە بەکاریان دەهێنیت: سڵاوکردن، وشەی ڕێزداری، پرسیار، خواردن، کڕین، کات و هەست، بە کورمانجی و سۆرانی.
پەنجا دەستەواژەی کورت بەسن بۆ ئەوەی سڵاو لە خەڵک بکەیت، ڕێزدار بیت، پرسیاری سادە بکەیت و پیاڵەیەک چا داوا بکەیت. ئەم لیستە هەر یەکێکیان بە هەردوو ستانداردە گەورەکەی نووسینی کوردی دەخاتە ڕوو: کورمانجی (کوردیی باکوور، بە پیتی لاتینی دەنووسرێت) و سۆرانی (کوردیی ناوەند، لە ڕاستەوە بۆ چەپ بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی دەنووسرێت). هەموو دەستەواژەکان لە وانەکانی ZimanGo وەرگیراون و زۆربەیان هی ئاستی سەرەتایین.
هەر خشتەیەک بە ئاسۆیی بخوێنەرەوە: دەستەواژە کورمانجییەکە، دەستەواژە سۆرانییەکەی هەمان واتا، پاشان واتاکەی. پێویست ناکات هەردوو ستوونەکە لەبەر بکەیت. ئەگەر سۆرانی دەزانیت، ستوونی سۆرانی یارمەتیت دەدات هاوتا کورمانجییەکە بناسیتەوە؛ ئەگەرنا، ئەو زاراوەیە هەڵبژێرە کە خێزان یان هاوڕێکانت قسەی پێ دەکەن و ئەوە فێربە.
سڵاوکردن و ماڵئاوایی
بەو وشانە دەست پێ بکە کە هەموو جارێک کەسێک دەبینیت بەکاریان دەهێنیت. Silav لە هەموو کاتێکی ڕۆژدا بەکار دێت؛ سێ دانەکەی دواتر بەندن بە کاتەکەوە.
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Silav | سڵاو | سڵاو |
| Rojbaş | ڕۆژباش | بەیانی باش (وشە بە وشە: «ڕۆژی باش») |
| Êvar baş | ئێوارە باش | ئێوارە باش |
| Şev baş | شەو باش | شەو باش |
| Tu çawa yî? | چۆنی؟ | چۆنی؟ |
| Ez baş im | باشم | باشم |
| Bi xatirê te | ماڵئاوا | ماڵئاوا |
| Heta paşê | دواتر دەبینمەوە | دواتر دەتبینمەوە |
سڵاوکردنەکانی کاتەکانی ڕۆژ یەک شێوە پەیڕەو دەکەن: وشەیەکی کات لەگەڵ baş (باش). Rojbaş وشە بە وشە واتە «ڕۆژی باش»، بەڵام خەڵک بەیانیان بەکاری دەهێنن. زیاتر لە سڵاو بە کورمانجی و سۆرانی بخوێنەرەوە.
وشەکانی ڕێزداری
ئەم هەشت دەستەواژەیە سوپاسکردن، داواکردنی بە ڕێز و داوای لێبووردن دەگرنەوە.
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Spas | سپاس | سوپاس |
| Gelek sipas | زۆر سوپاس | زۆر سوپاس |
| Ji kerema xwe | تکایە | تکایە |
| Kerem ke | فەرموو | وەڵامی سوپاس |
| Na sipas | نا سوپاس | نا، سوپاس |
| Bibore | ببورە | ببورە |
| Min bibexşîne | لێم ببورە | لێم ببورە |
| Tiştek nîne | هیچ نییە | کێشە نییە |
لە کورمانجیدا دوو نووسینی «سوپاس» دەبینیت: Spas و sipas. هەردووکیان دروستن، و وانەکان شێوە درێژەکە لە Gelek sipas (زۆر سوپاس) بەکاردەهێنن. وەک خشتەکە پیشانی دەدات، سۆرانیش بە دوو شێوە دەینووسێت.
Ji kerema xwe بە کورمانجی واتە «تکایە». لە سۆرانیدا وشە ڕۆژانەکە هەر تکایە tikaye خۆیەتی. لە خشتەی خواردنی خوارەوەدا، کورمانجی لە هەردوو داواکارییەکەدا دەیخاتە کۆتاییەوە، بەڵام لە سۆرانیدا لە داواکردنی چادا یەکەم دێت و لە داواکردنی حسابدا لە کۆتاییدا. بۆ هەموو شێوەکانی سوپاسکردن، سوپاس بە کورمانجی بخوێنەرەوە.
پرسیار و وەڵامی کورت
دوو شێوەی بچووک زۆرت دەبەنە پێشەوە: Ev çi ye? (ئەمە چییە؟) و Ev kî ye? (ئەمە کێیە؟). تەنها وشەی پرسیارەکە دەگۆڕێت: çi واتە «چی» و kî واتە «کێ». ئاماژە بۆ شتێک بکە، بپرسە، و لە وەڵامەکەوە وشەی نوێ فێر دەبیت.
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Ev çi ye? | ئەمە چییە؟ | ئەمە چییە؟ |
| Ev kî ye? | ئەمە کێیە؟ | ئەمە کێیە؟ |
| Erê | بەڵێ | بەڵێ |
| Na | نا | نا |
| Stasyon li ku ye? | وێستگە لە کوێیە؟ | وێستگە لە کوێیە؟ |
| Roja te çawa diçe? | ڕۆژەکەت چۆن دەڕوات؟ | ڕۆژەکەت چۆن دەڕوات؟ |
| Bi rastî? | بەڕاستی؟ | بەڕاستی؟ |
سۆرانی لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێت و کورمانجی لە چەپەوە بۆ ڕاست، بۆیە لە خشتەکاندا هەر دەستەواژەیەکی سۆرانی لە لای ڕاستی خانەکەیەوە دەست پێ دەکات. نیشانەی پرسیاریش پێچەوانە دەبێتەوە: سۆرانی ؟ بەکاردەهێنێت و کورمانجی ?. سێ ڕیزی کۆتایی لە وانەکانی ئاستی ناوەندەوە هاتوون.
قسەکردن دەربارەی خۆت
ئەمانە یەکەم ئەو پرسیارانەن کە خەڵک لە هاوڕێیەکی نوێی دەکەن: ناوت چییە، خەڵکی کوێیت و تەمەنت چەندە. پرسیار و وەڵامەکە پێکەوە فێربە.
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Navê te çi ye? | ناوت چییە؟ | ناوت چییە؟ |
| Navê min Aram e | ناوم ئارامە | ناوم ئارامە |
| Kêfxweş bûm | خۆشحاڵم | خۆشحاڵم بە ناسینت |
| Tu ji ku derê yî? | تۆ خەڵکی کوێیت؟ | خەڵکی کوێیت؟ |
| Ez ji Kurdistanê me | من خەڵکی کوردستانم | من خەڵکی کوردستانم |
| Çend salî yî? | چەند ساڵانیت؟ | تەمەنت چەندە؟ |
| Ez bîst salî me | بیست ساڵانم | تەمەنم بیست ساڵە |
لە کورمانجیدا «ـە»ی کۆتایی ڕستە (کاری بوون) بەپێی ئەو دەنگەی پێش خۆی دەگۆڕێت: e دوای نەبزوێن، وەک Navê min Aram e، و ye دوای بزوێن، وەک Mamosteya min Leyla ye (مامۆستاکەم لەیلایە). بۆ «من … م»یش هەمان یاسا کار دەکات: Ez baş im بەڵام Ez birçî me.
سۆرانی لە جیاتی ئەوە «ـم» دەلکێنێتە کۆتایی وشەکەوە، بۆیە ئەوەی کورمانجی بە سێ وشە دەیڵێت، لە سۆرانیدا تەنها یەک وشەیە: باشم. بۆ شێوەی زیاتری خۆناساندن، سەیری «ناوم …ە» بە کورمانجی بکە.
خواردن و کڕین
لەسەر خوانی خێزان یان لە بازاڕدا، ئەمانە ئەو دەستەواژانەن کە پێویستت پێیان دەبێت. چوار دانەی یەکەم دەربارەی خواردن و خواردنەوەن؛ چوار دانەی کۆتایی لە وانەکانی «کڕین و پارە»ی ئاستی ناوەندەوە هاتوون.
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Ez birçî me | برسیمە | برسیمە |
| Ez tî me | تینوومە | تینوومە |
| Çay ji kerema xwe | تکایە چا | چا، تکایە |
| Ez sêvekê dixwazim | سێوێکم دەوێت | سێوێکم دەوێت |
| Ev çiqas e? | ئەمە چەندە؟ | ئەمە چەندە؟ |
| Pir buha ye | زۆر گرانە | زۆر گرانە |
| Dikare erzantir bibe? | دەکرێت هەرزانتر بێت؟ | دەکرێت هەرزانتر بێت؟ |
| Hesab ji kerema xwe | حسابەکە تکایە | حسابەکە، تکایە |
ئەگەر تەنها یەک پرسیاری کڕین فێر دەبیت، با Ev çiqas e? (ئەمە چەندە؟) بێت. ئاماژە بۆ شتەکە بکە، بپرسە و گوێ لە ژمارەکە بگرە.
کات و هەست
بەمانە دەتوانیت کاتژمێر بڵێیت، ناوی ڕۆژەکە بهێنیت و بڵێیت هەستت چۆنە.
کات
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Saet çend e? | کاتژمێر چەندە؟ | کاتژمێر چەندە؟ |
| Saet pênc e | کاتژمێر پێنجە | کاتژمێر پێنجە |
| Îro Duşem e | ئەمڕۆ دووشەممەیە | ئەمڕۆ دووشەممەیە |
| Sibê Sêşem e | بەیانی سێشەممەیە | سبەی سێشەممەیە |
| Ez beyaniyê zû radibim | بەیانی زوو هەڵدەستم | بەیانیان زوو هەڵدەستم |
| Ez êvarê diçim malê | ئێوارە دەچم بۆ ماڵەوە | ئێواران دەچمەوە ماڵەوە |
هەست
| کورمانجی | سۆرانی | واتا |
|---|---|---|
| Ez kêfxweş im | دڵخۆشم | دڵخۆشم |
| Ez gelek kêfxweş im | زۆر دڵخۆشم | زۆر دڵخۆشم |
| Ez xemgîn im | خەمبارم | خەمبارم |
| Ez aram im | ئارامم | ئارامم |
| Ez ji malbata xwe hez dikim | حەزم لە خێزانمە | خێزانەکەمم خۆش دەوێت |
| Ez ji sêvan hez dikim | حەزم لە سێوە | حەزم لە سێوە |
سەیری دوو ڕیزی کۆتایی بکە. کورمانجی hez dikim بۆ هەردوو واتای «خۆشم دەوێت» و «حەزم لێیە» بەکاردەهێنێت، لەگەڵ ji لە پێش کەسەکە یان شتەکەوە.
چۆن ڕاهێنان لەسەر ئەم دەستەواژانە بکەیت
ڕۆژانە پێنج دەستەواژە فێربە و لە دە ڕۆژدا هەر پەنجاکەت دەزانیت. هەر یەکێکیان بە دەنگی بەرز بڵێ؛ خوێندنەوەی بێدەنگ وەک قسەکردن نییە.
- بە سڵاوکردن و وشەکانی ڕێزداری دەست پێ بکە، چونکە لە هەموو گفتوگۆیەکدا دێنە پێش.
- یەک ستوون هەڵبژێرە. ئەگەر خێزانەکەت یان ئەو کەسانەی قسەیان لەگەڵ دەکەیت خەڵکی ناوچە کوردییەکانی تورکیا یان سووریا، یان دهۆکن، ئەگەری زۆرە کورمانجی گونجاو بێت. بۆ هەولێر، سلێمانی، یان سنە و مەهاباد لە ئێران، بە سۆرانی دەست پێ بکە.
- هەر دەستەواژەیەک لە هەمان ڕۆژی فێربوونیدا بەکاربهێنە، تەنانەت ئەگەر تەنها وتنی Spas بێت بە هاوڕێیەکی کورد.
دەتەوێت بزانیت بۆچی دوو ستوونەکە ئەوەندە جیاواز دیارن؟ کورمانجی بەرامبەر بە سۆرانی بخوێنەرەوە. لە ئەپی ZimanGo ئەم دەستەواژانە لە وانەکاندا بە دەنگە کوردییەکانی گۆڕینی دەق بۆ دەنگی تایبەتی خۆمان دەبیستیت، و ڕاهێنانی قسەکردن وەڵامدانەوەت لەسەر دەربڕینەکەت پێ دەدات.
پرسیارەکانی خەڵک
سەرەتاییترین دەستەواژەکانی کورمانجی کامانەن؟
بە کورمانجی بە Silav (سڵاو)، Spas (سوپاس)، Ji kerema xwe (تکایە)، Bibore (ببورە) و Tu çawa yî? (چۆنی؟) دەست پێ بکە. بە سۆرانیش سڵاوکردن بە سڵاو دەکرێت.
«ئەمە چەندە؟» بە کورمانجی چۆن دەڵێن؟
قسەکەرانی کورمانجی دەپرسن Ev çiqas e? قسەکەرانی سۆرانیش دەپرسن ئەمە چەندە؟
دەستەواژەی کورمانجی فێربم یان سۆرانی؟
زاراوەی ئەو کەسانە فێربە کە دەتەوێت قسەیان لەگەڵ بکەیت. کورمانجی بە پیتی لاتینی دەنووسرێت و سۆرانی بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی، بۆیە ئاسانترە سەرەتا سەرنج بخەیتە سەر یەکێکیان.
