Kürtçe klavye: telefonda ve bilgisayarda Kürtçe nasıl yazılır

Kurmancî (Kurmancca, Kuzey Kürtçesi), İngiliz alfabesinin 26 harfine ek olarak beş harf daha kullanır: ç, ê, î, ş ve û. Soranî (Soranice, Orta Kürtçe) ise Arap yazısına dayanan kendi alfabesine sahiptir. Sade bir İngilizce klavye ikisini de karşılamaz, ama yeni sayılabilecek her telefon ya da bilgisayar ikisini de yazacak şekilde ayarlanabilir.

Bu rehber, yalnızca cihazın kendi seçeneklerini kullanarak iPhone, Android, Windows ve Mac'teki en hızlı yolu gösteriyor. Hangi lehçeyi yazdığından emin değil misin? Kurmancî mi, Soranî mi? yazımızla başla.

Kurmancî'nin beş ek harfi

Ek harfler iki basit kurala uyar. ç ve ş harflerinin altındaki küçük çengel, “çay” ve “şeker” kelimelerindeki sesleri verir. ê, î ve û üzerindeki şapka ise uzun bir ünlüyü gösterir. Her harfin bir de büyük hâli var: Ç, Ê, Î, Ş ve Û.

Klavyen hazır olunca, her harf için bir tane olmak üzere şu günlük kelimelerle dene.

Beşini birden denemek için derslerimizdeki şu cümleyi yaz: Nûjenî pêşveçûnê pêk tîne (inovasyon ilerlemeyi sağlar). Her harfin nasıl okunduğunu öğrenmek için Kürtçe alfabe rehberimize bak.

iPhone'da

Arada bir yazacağın bir ê ya da ş için yeni bir klavyeye ihtiyacın yok. İngilizce klavyede bir harfe dokunup basılı tut, parmağını işaretli hâline kaydır ve bırak. ç için c'ye, ê için e'ye, î için i'ye, ş için s'ye ve û için u'ya basılı tut.

Bazı başka dillerin klavyeleri, örneğin Almanca klavye, bu menüde ş'yi göstermez; iOS'un eski sürümleri de öyle. Sık sık Kürtçe yazıyorsan bir Kürtçe klavye ekle. iPhone'da Kurmancî için Latin harfli, Soranî için Arap yazılı birer klavye var.

1. Ayarlar'ı aç, Genel'e, ardından Klavye'ye dokun.
2. Klavyeler'e, ardından Yeni Klavye Ekle'ye dokun.
3. Listede Kürtçe'yi bul; Kurmancî için Latin harfli klavyeyi, Soranî için Arap yazılı klavyeyi seç.

Yazarken klavyelerin arasında geçiş yapmak için küre tuşuna dokunup basılı tut.

Android'de

Android klavyeleri de benzer şekilde çalışır: Bir harfe dokunup basılı tutarak işaretli hâllerini gör, sonra parmağını ihtiyacın olana kaydır. Hangi harflerin çıkacağı klavyene bağlıdır; beş harften biri eksikse Kürtçeyi klavye dili olarak ekle.

1. Ayarlar'ı aç; Sistem'e, ardından Klavye'ye, ardından Ekran klavyesi'ne dokun.
2. Kullandığın klavyeyi seç, Diller'e dokun ve bir dil ekle.
3. Kurmancî için Latin harfli Kürtçeyi, Soranî için Arap yazılı Kürtçeyi seç. Arap yazılı sürüm ülkeye göre, Irak ya da İran olarak listelenmiş olabilir.

Menü adları telefon üreticisine göre biraz değişir; birçok klavyede tuşların üstünde, aynı Diller ekranına götüren bir ayarlar düğmesi de bulunur. Yazarken geçiş yapmak için boşluk tuşuna dokunup basılı tut ya da küre tuşuna dokun.

Windows'ta

Windows, Windows 8'den beri Orta Kürtçe (Central Kurdish) adlı bir Soranî klavyesi içeriyor. Kurmancî için yapılmış bir düzeni yok, ama Windows'la birlikte gelen iki düzen beş harfin hepsini karşılıyor.

Soranî: Orta Kürtçe

1. Ayarlar'ı aç, ardından Saat ve dil'e, ardından Dil ve bölge'ye git.
2. Dil ekle'yi seç, Orta Kürtçe yaz, seç ve İleri'ye, ardından Yükle'ye tıkla. Yalnızca klavyeyi istiyorsan görüntüleme dili seçeneğini kapalı bırak.
3. Klavyeler arasında geçiş yapmak için Windows tuşuna ve boşluk tuşuna birlikte bas.

Kurmancî: Türkçe Q ya da ABD-Uluslararası

Bu düzenlerden birini eklemek için Dil ve bölge'yi aç, dilinin yanındaki üç noktayı seç, Dil seçenekleri'ni, ardından Klavye ekle'yi seç.

Türkçe Q, zaten Türkçe yazan herkes için uygundur. ç ve ş için ayrı tuşları vardır. ê, î ya da û için Shift ve 3'e birlikte bas, bırak, sonra e, i ya da u yaz.

ABD-Uluslararası (United States-International) İngilizce düzeni korur. ê, î ya da û için ^ (Shift ve 6), ardından e, i ya da u yaz. ç için kesme işareti, ardından c yaz. Bu düzende ş yoktur; o tek harfi bu rehberin sonundan kopyala. Bir yan etkisi var: Kesme işareti ve tırnak tuşları artık bir sonraki tuşu bekler, bu yüzden onları tek başlarına yazmak için ardından boşluk tuşuna bas.

Windows'un bir de semboller paneli var. Windows tuşuna ve nokta tuşuna birlikte bas, ardından işaretli harflere göz atmak için Semboller'i seç.

Mac'te

Mac'te, tıpkı iPhone'daki gibi, işaret menüsünü açmak için bir harf tuşunu basılı tut. c, e, i, s ya da u'yu basılı tut, sonra istediğin harfe tıkla ya da altında gösterilen rakama bas. macOS'un yeni bir sürümünde İngilizce bir düzenle s menüsünde ş de bulunur.

Düzenli yazmak için bir Kürtçe düzen ekle. macOS'un güncel sürümlerinde Kurmancî için Kürtçe - Kurmanci, Soranî için Kürtçe - Soranice düzeni var.

1. Ekranın sol üst köşesindeki logo menüsüne tıkla, Sistem Ayarları'nı seç, ardından Klavye'ye tıkla.
2. Metin Girişi'nin altında Düzenle'ye, ardından + düğmesine tıkla.
3. Kürtçe diye ara, Kürtçe - Kurmanci ya da Kürtçe - Soranice'yi seç, ardından Ekle'ye tıkla.

Düzenler arasında menü çubuğundaki Giriş menüsünden ya da Control ve boşluk tuşuna basarak geçiş yap. Kürtçe - Kurmanci düzeninde beş harfin, Türkçe bir klavyedekine çok benzer şekilde, kendi tuşları vardır: ş ve î, L'nin sağındaki iki tuşta; ê ve û, P'nin sağındaki iki tuşta; ç ise nokta tuşundadır (nokta bir tuş sağa kayar). Bütün tuşları görmek için Giriş menüsünden Klavye Görüntüleyicisini Göster'i seç.

İngilizce bir düzende kalmayı mı tercih edersin? O zaman bunun yerine ABC - Genişletilmiş düzenini ekle. Bu düzende ê, î ya da û için Option ve 6'ya, ardından e, i ya da u'ya bas. ç ya da ş için Option ve c'ye, ardından c ya da s'ye bas.

Soranî harflerini yazmak

Soranî için her zaman Arapça ya da Farsça değil, Kürtçe bir klavye seç. O klavyelerde güçlü titrek r ve kalın l dahil olmak üzere birkaç Soranî harfi eksiktir. Arapça klavyeler ayrıca kendi k ve y harflerini yazar; bunlar Soranî harflerine benzese de farklı karakterlerdir, bu yüzden onlarla yazılan kelimeler aramada bulunamayabilir.

Mac'te ve Windows'ta Kürtçe düzenler fonetiktir ve Kurmancî'nin Latin harflerini izler. k tuşu Soranî k'sini, o tuşu o'yu yazar; c, j ve x de Kurmancî'deki seslerini verir. En çok aranan harfler şunlar:

iPhone'da ve Android'de Soranî klavyede bu harfler ekranda durur; ya kendi tuşlarında ya da ilgili bir harfe dokunup basılı tutunca açılan menüde. Yani ezberlemen gereken bir şey yok. Soranî sağdan sola yazılır ve klavye bunu senin yerine halleder. Soranî bir cümlenin içindeki rakamlar ve Latin harfli kelimeler yine soldan sağa akar.

Hiçbiri olmazsa kopyala-yapıştır

Ortak kullanılan bir bilgisayarda ya da ayarlarını değiştiremediğin bir cihazda, ihtiyacın olan harfi buradan kopyalayıp yapıştır.

ç ê î ş û · Ç Ê Î Ş Û

Telefonda harfi seçmek için ona dokunup basılı tut, sonra Kopyala'ya dokun. Bilgisayarda harfi seç ve Windows'ta Ctrl ve C'ye, Mac'te Command ve C'ye bas; sonra Ctrl ve V ya da Command ve V ile yapıştır.

Cihazların için Kürtçe kelimeler

Klavyen çalışınca onu temel Kürtçe ifadelerle kullanmaya başla. ZimanGo'da iki kurs da bir Alfabe seviyesiyle başlar: Kurmancî için Latin harfleriyle, Soranî için Arap kökenli harflerle. Yazma alıştırmaları da bu harfleri pekiştirmene yardım eder.