Koerdisch toetsenbord: letters typen op telefoon en computer

Kurmancî (Kurmanji, Noord-Koerdisch) gebruikt de 26 letters van het Engelse alfabet plus nog vijf: ç, ê, î, ş en û. Soranî (Sorani, Centraal-Koerdisch) heeft een eigen alfabet dat gebaseerd is op het Arabische schrift. Een gewoon Engels toetsenbord dekt geen van beide, maar elke recente telefoon of computer kun je zo instellen dat je ze allebei kunt typen.

Deze gids laat de snelste manier zien op iPhone, Android, Windows en Mac, met alleen de opties die al in het apparaat zitten. Weet je niet zeker welk dialect je schrijft? Begin dan met Kurmancî en Soranî vergeleken.

De vijf extra letters van het Kurmancî

De extra letters volgen twee eenvoudige patronen. Het haakje onder ç en ş geeft de klanken tsj en sj, zoals in “Tsjechië” en “sjaal”. Het dakje op ê, î en û geeft een lange klinker aan. Elke letter heeft ook een hoofdletter: Ç, Ê, Î, Ş en Û.

Is je toetsenbord klaar, test het dan met deze alledaagse woorden, één voor elke letter.

Om alle vijf tegelijk te testen, typ je deze zin uit onze lessen: Nûjenî pêşveçûnê pêk tîne (innovatie drijft vooruitgang). Hoe elke letter klinkt, lees je in onze gids over het Koerdische alfabet.

Op iPhone

Voor een losse ê of ş heb je geen nieuw toetsenbord nodig. Houd een letter op het Engelse toetsenbord ingedrukt, schuif met je vinger naar de versie met accent en laat los. Houd c ingedrukt voor ç, e voor ê, i voor î, s voor ş en u voor û.

Toetsenborden voor sommige andere talen, zoals het Nederlands en het Duits, laten de ş uit dat menu weg, en oudere versies van iOS ook. Schrijf je vaak Koerdisch, voeg dan een Koerdisch toetsenbord toe. iPhone heeft er een in Latijnse letters voor Kurmancî en een in Arabisch schrift voor Soranî.

1. Open Instellingen en tik op Algemeen en daarna op Toetsenbord.
2. Tik op Toetsenborden en daarna op Voeg toe.
3. Zoek Koerdisch in de lijst en kies het Latijnse toetsenbord voor Kurmancî of het toetsenbord in Arabisch schrift voor Soranî.

Houd tijdens het typen de wereldbol-toets ingedrukt om tussen je toetsenborden te wisselen.

Op Android

Android-toetsenborden werken ongeveer net zo: houd een letter ingedrukt om de versies met accent te zien en schuif dan naar de letter die je nodig hebt. Welke letters er verschijnen, hangt af van je toetsenbord. Ontbreekt er een van de vijf, voeg dan Koerdisch toe als toetsenbordtaal.

1. Open Instellingen en tik op Systeem, dan op Toetsenbord en dan op Schermtoetsenbord.
2. Kies het toetsenbord dat je gebruikt, tik op Talen en voeg een taal toe.
3. Kies Koerdisch in Latijnse letters voor Kurmancî, of Koerdisch in Arabisch schrift voor Soranî. De versie in Arabisch schrift staat soms per land in de lijst, als Irak of Iran.

Menunamen verschillen een beetje per telefoonmerk, en veel toetsenborden hebben boven de toetsen een instellingenknop die naar hetzelfde scherm Talen leidt. Houd tijdens het typen de spatiebalk ingedrukt of tik op de wereldbol-toets om te wisselen.

Op Windows

Windows heeft sinds Windows 8 een Soranî-toetsenbord, dat Centraal-Koerdisch heet. Er is geen indeling speciaal voor Kurmancî, maar twee indelingen die bij Windows horen, hebben alle vijf letters.

Soranî: Centraal-Koerdisch

1. Open Instellingen, dan Tijd en taal, dan Taal en regio.
2. Kies Een taal toevoegen, typ Koerdisch, kies Centraal-Koerdisch en klik op Volgende en daarna op Installeren. Laat de optie voor de weergavetaal uit als je alleen het toetsenbord wilt.
3. Druk tegelijk op de Windows-toets en de spatiebalk om tussen toetsenborden te wisselen.

Kurmancî: Turks Q of Verenigde Staten (internationaal)

Om een van beide indelingen toe te voegen, open je Taal en regio, kies je de drie puntjes naast je taal, dan Taalopties en daarna Een toetsenbord toevoegen.

Turks Q is handig voor wie al Turks typt. Het heeft eigen toetsen voor ç en ş. Voor ê, î of û druk je tegelijk op Shift en 3, laat je los en typ je daarna e, i of u.

Verenigde Staten (internationaal) houdt de Engelse indeling. Typ ^ (Shift en 6) en daarna e, i of u voor ê, î of û. Typ een apostrof en daarna c voor ç. Deze indeling heeft geen ş, dus kopieer die ene letter van het eind van deze gids. Eén bijwerking: de toetsen voor de apostrof en het aanhalingsteken wachten nu op de volgende toets, dus druk daarna op de spatiebalk om ze los te typen.

Windows heeft ook een symbolenpaneel. Druk tegelijk op de Windows-toets en de punt en kies dan Symbolen om door letters met accenten te bladeren.

Op Mac

Op een Mac houd je een lettertoets ingedrukt om het accentmenu te openen, net als op iPhone. Houd c, e, i, s of u ingedrukt en klik dan op de letter die je wilt, of druk op het cijfer dat eronder staat. Met een Engelse indeling op een recente versie van macOS staat de ş in het menu voor s.

Schrijf je vaker, voeg dan een Koerdische indeling toe. Huidige versies van macOS hebben Kirmanci voor Kurmancî (in het Engels Kurmanji Kurdish) en Sorani Koerdisch voor Soranî.

1. Klik linksboven in het scherm op het menu met het logo, kies Systeeminstellingen en klik dan op Toetsenbord.
2. Klik onder Tekstinvoer op Wijzig en daarna op de knop +.
3. Zoek op Koerdisch, kies Kirmanci of Sorani Koerdisch en klik op Voeg toe.

Wissel van indeling via het invoermenu in de menubalk, of druk op Control en de spatiebalk. Op Kirmanci hebben de vijf letters hun eigen toetsen, ongeveer zoals op een Turks toetsenbord: ş en î op de twee toetsen rechts van L, ê en û op de twee toetsen rechts van P, en ç op de punttoets (de punt schuift één toets naar rechts). Wil je alle toetsen zien, kies dan in het invoermenu de toetsenbordweergave.

Wil je liever een Engelse indeling houden? Voeg dan ABC – Uitgebreid toe. Daar typ je met Option en 6, en daarna e, i of u, een ê, î of û. Option en c, en daarna c of s, geeft ç of ş.

Soranî-letters typen

Kies voor Soranî altijd een Koerdisch toetsenbord, geen Arabisch of Perzisch. Die toetsenborden missen een aantal Soranî-letters, waaronder de zware r en de zware l. Arabische toetsenborden typen ook hun eigen k en y, die eruitzien als de Soranî-letters maar andere tekens zijn, dus woorden die je ermee typt, worden bij het zoeken misschien niet gevonden.

Op Mac en Windows zijn de Koerdische indelingen fonetisch en volgen ze de Latijnse letters van het Kurmancî. De k-toets typt de Soranî-k, de o-toets typt o, en c, j en x geven dezelfde klanken als in het Kurmancî. Dit zijn de letters waar mensen het vaakst naar zoeken:

Op iPhone en Android heeft het Soranî-toetsenbord deze letters op het scherm, op een eigen toets of in het menu dat je krijgt als je een verwante letter ingedrukt houdt, dus je hoeft niets uit je hoofd te leren. Soranî loopt van rechts naar links, en het toetsenbord regelt dat voor je. Cijfers en Latijnse woorden in een Soranî-zin lopen nog steeds van links naar rechts.

Kopiëren en plakken als niets anders werkt

Op een gedeelde computer of een apparaat dat je niet kunt aanpassen, kopieer je de letter die je nodig hebt hiervandaan en plak je hem in.

ç ê î ş û · Ç Ê Î Ş Û

Op een telefoon houd je een letter ingedrukt om hem te selecteren en tik je op kopiëren. Op een computer selecteer je hem en druk je op Ctrl en C op Windows of Command en C op Mac, en daarna plak je met Ctrl en V of Command en V.

Koerdische woorden voor je apparaten

Werkt je toetsenbord, gebruik het dan meteen met onze Koerdische zinnen voor beginners. In ZimanGo beginnen beide cursussen met een alfabetniveau, in Latijnse letters voor Kurmancî en in op het Arabisch gebaseerde letters voor Soranî, en met typoefeningen oefen je ze.