ناوی کوردی بۆ کچان چین؟

ناوی کوردی بۆ کچان بریتین لە Hêvî (هیوا)، Evîn (خۆشەویستی)، Stêrk (ئەستێرە)، Bihar (بەهار)، Berfîn (گوڵێکی بچووکی سپیی کۆتایی زستان) و Rojîn (وەک خۆر). زۆربەیان وشەی ڕۆژانەی کورمانجین.

ناوی کوردی بۆ کوڕان چین؟

ناوی کوردی بۆ کوڕان بریتین لە Çiya (چیا)، Azad (ئازاد)، Aram (ئارام)، Agir (ئاگر)، Şêrko (لەسەر وشەی شێر دروست بووە) و Hîwa (هیوا، لە وشە سۆرانییەکەوە).

Şêr بە کوردی واتای چییە؟

Şêr لە کورمانجیدا واتە «شێر»، و وشە سۆرانییەکەی شێر هەمان واتای هەیە. لە ناوی کوڕاندا دەردەکەوێت، وەک Şêrko، و وەک ناوێکی سەربەخۆش بەکار دێت.

کام ناوی کوردی هەم بۆ کچان و هەم بۆ کوڕان بەکار دێن؟

Baran (باران)، Aştî (ئاشتی)، Jiyan (ژیان) و Newroz (نەورۆز، سەری ساڵی بەهاری) هەم لە کچان و هەم لە کوڕان دەنرێن.

ناوی کوردی و واتاکانیان: ناوی کوردی بۆ کچان و کوڕان

لە خێزانێکی کورد بپرسە بۆچی ئەو ناوەیان بۆ منداڵەکەیان هەڵبژاردووە، و وەڵامەکە زۆرجار تەنها یەک وشەیە: هیوا، باران، ئەستێرەیەک، چیایەک. زۆر ناوی کوردی بە سادەیی وشەی ڕۆژانەن، لە سروشت و لە هەستەکانەوە. ئەمەش دەیانکاتە دەروازەیەکی دۆستانە بۆ ناو زمانەکە، چونکە هەر ناوێک فێری دەبیت، وشەیەکیشە کە دەتوانیت بەکاری بهێنیت.

ئەم ڕێنماییە ناوە کوردییەکان بۆ کچان، بۆ کوڕان و بۆ هەردووکیان پۆلێن دەکات، لەگەڵ واتای هەر یەکێکیان. خشتەکان وشە ڕۆژانەکە بە کورمانجی (کوردیی باکوور، بە پیتی لاتینی دەنووسرێت) و بە سۆرانی (کوردیی ناوەند، بە خەتێکی لەسەر بنەمای عەرەبی دەنووسرێت) پیشان دەدەن. هەموو وشەکانی ناو خشتەکان لە وانەکانی ZimanGo وەرگیراون.

ئەو ناوانەی وشەی ڕۆژانەن

لە کورمانجیدا ناو زۆرجار ڕێک خودی وشەکەیە، تەنها بە پیتێکی گەورە لە سەرەتادا. وشەی hêvî واتە «هیوا»، و Hêvî ناوی کچانە. ئەو دایک و باوکانەی هەڵیدەبژێرن، لەگەڵ ناوێک ئاواتێکیش بە کچەکەیان دەبەخشن.

سۆرانی هەندێک جار وشەیەکی جیاواز بۆ هەمان بیرۆکە بەکاردەهێنێت، و ئەو وشەیەش دەتوانێت ببێتە ناو. لە سۆرانیدا هەمان واتا بە هیوا hîwa دەگوترێت، و Hîwa بەزۆری ناوی کوڕانە. بۆیە دوو منداڵ کە ناوەکانیان هەردووکیان واتای «هیوا»یان هەیە، دەکرێت ناوی تەواو جیاوازیان هەبێت، بەپێی ئەو زاراوەیەی خێزانەکەیان قسەی پێ دەکات. ڕێنماییەکەمان دەربارەی کورمانجی بەرامبەر بە سۆرانی زیاتر لەم جیاوازییانە پیشان دەدات.

ئەوەی ناوێک بۆ کچانە یان بۆ کوڕان، پرسی نەریتە، و نەریتیش لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر و لە خێزانێکەوە بۆ خێزانێکی تر دەگۆڕێت. پۆلەکانی خوارەوە پەیڕەوی لیستە بڵاوکراوەکانی ناوی کوردی دەکەن، و چەند ناوێک لە زیاتر لە یەک پۆلدا دەردەکەون.

نووسینی ناوەکان

کورمانجی ناوەکان بە پیتەکانی ê، î و û دەنووسێت. لە ڕێنووسی تورکیدا ئەم نیشانانە زۆرجار لادەبرێن، بۆیە لە جیاتی Berfîn، Rojîn و Evîn شێوەکانی Berfin، Rojin و Evin یش دەبینیت. ئەو خێزانانەی بە سۆرانی قسە دەکەن ناوەکان بە خەتی لەسەر بنەمای عەرەبی دەنووسن، و لە ئینگلیزیدا نووسینی وەک Hiwa یان Ashti دەبینیت.

ناوی کوردی بۆ کچان

هەر یەک لەم ناوانەی کچان وشەیەکی ئاسایی کوردیشە. ستوونی سۆرانی هەمان وشە بە سۆرانی دەدات، کە هەمیشە وەک ناو بەکار نایەت.

کورمانجی	سۆرانی	واتا
Hêvî	هیوا	هیوا
Evîn	عەشق	خۆشەویستی
Stêrk	ئەستێرە	ئەستێرە
Bihar	بەهار	بەهار (وەرز)
Kulîlk	گوڵ	گوڵ

Berfîn ناوی کوردیی گوڵێکی بچووکی سپییە کە لە کۆتایی زستان و سەرەتای بەهاردا دەپشکوێت (بە ئینگلیزی snowdrop). گوێ لە سەرەتای ناوەکە بگرە و berf دەبیستیت، کە وشەی کورمانجییە بۆ بەفر.

Rojîn لە وشەی roj سەرچاوە دەگرێت، کە لە کورمانجیدا هەم واتای «خۆر» و هەم «ڕۆژ»ی هەیە. ناوەکە زۆرجار بە «وەک خۆر» لێک دەدرێتەوە.

Gul و شێوە درێژترەکەی، Gulistan، لەسەر وشەیەک بۆ گوڵ دروست بوون. وانە کورمانجییەکان kulîlk بۆ «گوڵ» فێر دەکەن. بەڵام وشە ڕۆژانەکەی سۆرانی، گوڵ gul، دەنگی زۆر نزیکە لە سەرەتای ئەم ناوانە.

ناوی کوردی بۆ کوڕان

Şêr شێر شێر

Şêr هەمان وشەی «شێر»ە، هەم لە کورمانجی و هەم لە سۆرانیدا. وەک ناوی کوڕان بەکار دێت، و لە ناو ناوی درێژتری کوڕانیشدا هەیە، وەک Şêrko. ئەگەر پێشتر ZimanGo بەکارهێنابێت، شێرێکت ناسیوە: ماسکۆتەکەمانە.

زۆر ناوی تری کوڕانیش وشەی ڕۆژانەن، لە چیا و ئاگرەوە تا هۆشێکی ئارام:

کورمانجی	سۆرانی	واتا
Çiya	چیا	چیا
Aram	ئارام	ئارام، هێمن
Agir	ئاگر	ئاگر
Welat	وڵات	وڵات، نیشتمان
Rêber	ڕابەر	ڕابەر، ڕێنما

Aram ڕاستەوخۆ لە وشەی aram هاتووە، واتە «ئارام». هەروەها ئەو ناوەیە کە لە ڕستە نموونەییەکانی کۆتایی ئەم ڕێنماییەدا هاتووە. ئەرمەنیش ناوێکی هەیە بە ناوی Aram، بە مێژوویەکی جیاواز.

Azad واتە «ئازاد». هەمان وشە لە ناو وشەی کورمانجیی ئازادیدا دەبیستیت: azadî، هاوشێوەی ئازادیی سۆرانی.

ئەو ناوە سۆرانییەت لە یادە کە واتای هیوایە، Hîwa؟ ئەویش سەر بەم پۆلەیە: Hîwa زۆرتر لە کوڕان دەنرێت، بەڵام ناوی کورمانجیی Hêvî بەزۆری لە کچان دەنرێت.

ناو بۆ کچان و کوڕان

هەندێک ناو هەم لە کچان و هەم لە کوڕان دەنرێن. سێیان وشەی ڕۆژانەشن:

کورمانجی	سۆرانی	واتا
Baran	باران	باران
Aştî	ئاشتی	ئاشتی
Jiyan	ژیان	ژیان

Baran پیشانی دەدات نەریت چۆن جیاوازە: هەندێک خێزان لە کوڕ دەنێن، هەندێکی تر لە کچ. هەمان شت بۆ Aştî و Jiyan ڕاستە.

Newroz (نەورۆز)، سەری ساڵی کوردی لە سەرەتای بەهاردا، ناوێکیشە بۆ کچان و کوڕان. ناوەکەی واتە «ڕۆژی نوێ»: بەراوردی بکە لەگەڵ وشە کورمانجییەکانی nû (نوێ) و roj (ڕۆژ). ڕێنماییەکەمان دەربارەی نەورۆز جەژنەکە ڕوون دەکاتەوە.

ناو لە چیرۆکەکانەوە

هەندێک ناو لەو چیرۆکانەوە هاتوون کە کورد سەدان ساڵە دەیانگێڕنەوە. ناودارترین جووت بریتین لە Mem و Zîn (مەم و زین)، دوو دڵدارەکەی مەم و زین (Mem û Zîn)، ئەو هۆنراوە درێژە ئەڤینییەی ئەحمەدی خانی (Ehmedê Xanî) لە ساڵی 1692 تەواوی کرد. مەم ناوی کوڕانە و زین ناوی کچان، و هەردووکیان تا ئەمڕۆش لە منداڵان دەنرێن.

یەکێکی تر کاوەی ئاسنگەرە (Kawa)، پاڵەوانی ئەفسانەی نەورۆز، کە ڕووبەڕووی پاشایەکی زاڵم بووەوە. ئەفسانەکە هەموو بەهارێک لە نەورۆزدا دووبارە دەگێڕدرێتەوە، و کاوە ناوی کوڕانە.

گەشتەکەمان بە ناو ئەدەبی کوردیدا چیرۆکی مەم و زین بە وردیی زیاتر دەگێڕێتەوە.

وتنی ناو بە کورمانجی

کاتێک ناوێکت هەبوو، دەتەوێت بیڵێیت. کورمانجی ناوەکە دەخاتە نێوان Navê min (ناوم) و e (ـە). سۆرانی «ـم» و «ـە» وەک پاشگر زیاد دەکات.

کورمانجی	سۆرانی	واتا
Navê te çi ye?	ناوت چییە؟	ناوت چییە؟
Navê min Aram e	ناوم ئارامە	ناوم ئارامە
Navê wî Soran e	ناوی سۆرانە	ناوی ئەو (پیاوێک) سۆرانە

کورمانجی دوای ناوێک کە بە نەبزوێن کۆتایی دێت، وەک Aram یان Soran، e دەڵێت. دوای بزوێن دەبێتە ye، بۆیە کچێک بە ناوی Hêvî یان کوڕێک بە ناوی Çiya ڕستەکە بە ye کۆتایی پێ دەهێنێت. ڕێنماییەکەمان دەربارەی خۆناساندن بە کورمانجی هەنگاو بە هەنگاو ڕێنماییت دەکات.

هەر ناوێک هەڵیدەگریت یان هەڵیدەبژێریت، پارچەیەکی بچووکی کوردییە کە هەر جارێک خۆت دەناسێنیت دەتوانیت لەگەڵ کەسانی تر بەشی بکەیت.